ဝိုးတဝါးလမ်းမှာ စမ်းတဝါးဝါး
ခုတေလာ ေရွးေကာက်ပွဲဝင်မဲ့ အုပ်စုေတွဆီက အသံတချို့ြကားေနရတယ်။ အထူးသြဖင့် စကားအမျိုးမျိုးေြပာတတ်တဲ့
NDF ပါတီက ဦးခင်ေမာင်ေဆွ နဲ့ ENC က ဆလိုင် လျှံမုန်း။ ဦးခင်ေမာင်ေဆွ က ချီလီ နဲ့ ေတာင်ကိုရီးယား လို တြဖည်းြဖည်းေြပာင်းယူရမယ် လို့ ဆိုသလို၊
ဗွီအိုေအ တိုက်ရိုက်ေလလှိုင်းမှာချင်းအမျိုးသားေလး ဆလိုင်းလျှံမုန်း ကလည်း ေတာင်ကိုရီးယားမှာလည်း ဒီလိုပဲတြဖည်းြဖည်းေြပာင်းလဲယူခဲ့တာ
ြဖစ်တယ် လို့ ဆိုြပန်တယ်။ ဒါေပမဲ့ နှစ်ေယာက်လံုးက “ဘယ်လို တြဖည်းြဖည်းေြပာင်းခဲ့တာလဲဆိုတဲ့အချက်”ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းမေြပာခဲ့ပါ။
ဝိုးတဝါးလမ်းမှာ စမ်းတဝါးဝါး ေလျှာက်သွားေနသလိုမျိုး----------------
(၁) ေနာက်ခံကားချပ်ကွာြခားမှု
နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်း က ဗမာြပည်နိုင်ငံေရးအေနအထားဟာ အာဖရိကနိုင်ငံေတွမှာ ြဖစ်ေနတဲ့ အေနအထားနဲ့သိတ်မကွာလှဘူး ဆိုတာ သေဘာေပါက်ေနတယ်။ လူမျိုးစုေတွများတယ်။ သေဘာထားမတူညီမှုေတွများတယ်။ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရံုး နဲ့ အန်စီယူဘီ လို တပ်ေပါင်းစုက
ေရွးေကာက်ပွဲကို အသိအမှတ်မြပုဖို့ ဆံုးြဖတ်တိုက်တွန်းေနချိန်မှာ၊ ဗမာလူမျိုးစု ကို ေဘးဖယ်ထားတဲ့ ENC ( Ethnics National Council) မှ ဆလိုင်းလျှံမုန်း က ေရွးေကာက်ပွဲဝင်ြပီး တြဖည်းြဖည်းေြပာင်းလဲရမယ် လို့ဆိုတယ်။ ဝ ေဒသစစ်ေခါင်းေဆာင်ေတွက သူ့ရဲ့နယ်ေြမမှာ ေရွးေကာက်ပွဲမကျင်းပဖို့ သတိေပးတားြမစ်ထားတယ်။ ဒါကလည်း အထူးအဆန်းေတာ့မဟုတ်ဘူး။ ၁၉၈၈ အေရးေတာ်ပံုြကီးြဖစ်ြပီး ေကျာင်းသားေတွ
ေတာခိုလာချိန်မှာ ကရင်နဲ့မွန် က ဘုရားသံုးဆူစခန်းကိုရဖို့ တိုင်းရင်းသားအချင်းချင်းချေနတဲ့ဘဝ။ ထို့အတူပဲ ဗမာတိုင်းရင်းသားကို ြကည့်လိုက်ြပန်
ေတာ့လည်း ြပည်ပမှာထွက်ေြပးလာတဲ့ ကျားသားမိုးြကိုးပစ် ၁၉၉၀ လွှတ်ေတာ်အမတ်များ အသက်ေရာရှိေသးြကရဲ့လား လို့ ေမးယူေနြကတဲ့အြဖစ်၊
ဗမာြပည်ေလာက် တေယာက်တေပါက်ြဖစ်ေနတဲ့ တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့အစည်းေတွ၊ ဘယ်နိုင်ငံမှ မရှိပါဘူး။
ဒါေြကာင့် သူများနိုင်ငံေတွနဲ့ယှဉ်မေြပာခင် ကိုယ့်အေနအထားကို ပထမဆံုးစဉ်းစားေစချင်ပါတယ်။ တန်ရာတန်ရာနှိုင်းသင့်ပါတယ်။
နိုင်ငံတကာအေနအထားေတွနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ြကည့်မယ်ဆိုရင်
ချီလီအာဏာရှင် ပီနိုေချး နဲ့ ေတာင်ကိုရီးယားစစ်အာဏာရှင်ေတွကို ေထာက်ခံခဲ့သူက အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စုြဖစ်တယ်။
ဒါေပမဲ့ အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စု က သူေထာက်ခံတဲ့အာဏာရှင်ေတွနာမည်ပျက်လာြပီဆိုရင်၊ ြပန်လည်ြဖုတ်ချဖို့ ဖိအားေပးနိုင်ခဲ့တယ်။
လူထုလှုပ်ရှားမှုကိုေထာက်ခံအားေပးခဲ့တယ်။ ပီနီုေချး ( ချီလီ)၊ ဖာဒီနန်မားကို့စ် ( ဖိလစ်ပိုင်)၊ ဆူဟာတို ( အင်ဒိုနီးရှား)၊ ရှားဘုရင် ( အီရန်) နဲ့
ကိုရီးယားစစ်ေခါင်းေဆာင်ေတွကို အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စုက ြပန်လည်နားချြပီး နှုတ်ထွက်ေပးဖို့ ဖိအားေပးနိုင်ခဲ့တယ်။
ဒီနိုင်ငံေတွဟာ အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စုရဲ့စီးပွားေရး၊ နိုင်ငံေရးေမာ်ဒယ်ေတွနဲ့နီးစပ်ခဲ့တာေြကာင့် လူထုအဖွဲ့အစည်းေတွ ( Civil Societies) အတွက် လှုပ်ရှားနိုင်တဲ့အခွင့်အေရး၊ ေနရာတချို့ရှိခဲ့တယ်။
ဗမာစစ်ေခါင်းေဆာင်ေတွက ဗမာနိုင်ငံေရးသမားေတွေမွးထုတ်ေပးလိုက်တဲ့စစ်အုပ်စုြဖစ်တယ်။ တရုတ်လည်းထိန်းမရသလို၊ အာဆီယံ ကလည်း
ေချာ့ေမာ့ေပါင်းေနရတဲ့အြဖစ်။ ပိုဆိုးတာက ကွန်ြမူနစ်ဇာတ်ပျက် တရုတ်နိုင်ငံက လူထုလှုပ်ရှားမှုကို မေထာက်ခံတဲ့အြပင် ၂၀၁၀ ေရွးေကာက်ပွဲကို
နိုင်ငံတကာကေထာက်ခံဖို့ တိုက်တွန်းေနချိန်ြဖစ်တယ်။ ဖိနှိပ်သူဘက်ကေထာက်ခံအားေပးြပီး သူများြပည်တွင်းေရးကိုဝင်ေရာက်စွက်ဖက်တဲ့
တရုတ်ရဲ့ေြကာင်သူေတာ်ြကွက်သူခိုးနိုင်ငံြခားေရးမူဝါဒ ကိုစစ်အစိုးရအေနနဲ့ ေကာင်းေကာင်းအြမတ်ရေနချိန်ြဖစ်တယ်။
(၂) ချီလီ ပံုသဏ္ဍန်ေြပာင်းလဲမှု
စစ်အာဏာသိ်မ်းေခါင်းေဆာင် ပီနိုေချးက ၁၉၈၀ မှာ လူထုဆန္ဒခံယူပွဲကို မဲလိမ်ြပီးသူ့ရဲ့စိတ်တိုင်းကျအေြခခံဥပေဒကို အသက်သွင်းခဲ့တယ်။ အစိုးရစိတ်တိုင်းကျခန့်ထားတဲ့ ေကာ်မရှင်လက်ေအာက်မှာ ြပည်သူေတွဆန့်ကျင်ခဲ့ြကေပမဲ့ ပီနိုေချးအစိုးရဟာ ၆၇ ရာခိုင်နှုန်း ေကျာ်နဲ့အနိုင်ရခဲ့တယ်
ဆိုြပီး ဇွတ်အသက်သွင်းခဲ့တယ်။ ဒါေပမဲ့ ၁၉၈၀ မှ ၁၉၈၈ အထိ၊ ပီနိုေချးအစိုးရဟာ ေကျာင်းသားဆန္ဒြပပွဲေတွ၊ လူထုလှုပ်ရှားမှုေတွ၊ လက်ဝဲသူပုန်ေတွရဲ့
ြမို့ေပါ်အထိလုပ်ြကံသတ်ြဖတ်မှုေတွ ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရတယ်။ ( Pinochet File ပီနိုေချး ဖိုင် နဲ့ A Force more Powerful စာအုပ်ကို ြကည့်ပါ)။
ပီနိုေချးကလည်း ရက်ရက်စက်စက်တုန့်ြပန်ခဲ့တယ်။ ပီနိုေချးရဲ့လူ့အခွင့်အေရးချိုးေဖာက်မှုေတွက အေမရိကန်အစိုးရအတွက်လည်း အရှက်ရစရာြဖစ်လာခဲ့တယ်။ ဒါေြကာင့် ၁၉၈၀ ကာလတေလျှာက်လံုး တိုးတိုးတိတ်တိတ် ဖိအားေပးခဲ့တယ်။ မရဘူး။ ပီနိုေချး က ရက်စက်မှုေတွ ကို ပိုြပီးလက်ရဲဇက်ရဲလုပ်လာတယ်။ မိုင်းအလုပ်သမားေတွရဲ့သပိတ်ေတွစတင်လာြပီ။ ပီနိုေချးကိုဆန့်ကျင်တဲ့ ခရစ်ယာန်ဘာသာေရးေခါင်းေဆာင်ေတွ၊ ေကျာင်းသားလှုပ်ရှားမှုေတွ တြဖည်းြဖည်းအားေကာင်းလာြပီး တပ်ေပါင်းစုတခုကိုဖွဲ့ဖို့ြပင်ဆင်ခဲ့ြကတယ်။
၁၉၈၈ မှာ ပီနိုေချး က သူ့ရဲ့သမ္မတသက်တမ်းကို နှစ်ြကိမ်ထက်ပိုလုပ်ချင်တယ်။ ဆန္ဒခံယူပွဲလုပ်တယ်။ ၁၉၈၈ လူထုဆန္ဒခံယူပွဲမှာ ြပည်သူလူထု က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးမဲအေရအတွက် နဲ့ ပီနိုေချးရဲ့အေြခခံဥပေဒကိုြငင်းဆန်လိုက်ြကတယ်။ မဲေပးတဲ့သူအေရအတွက်ဟာ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်းရှိတယ် လို့ ဆိုတယ်။ ပီနိုေချးက လူထုဆန္ဒခံယူပွဲရလဒ်ကိုြငင်းဖို့ြကိုးစားတယ်။ ဒါေပမဲ့ ချီလီဗိုလ်ချုပ်ေတွကို အေမရိကန်ေထာက်လှမ်းေရးဗဟို က နီးစပ်ေအာင်ြကိုးစားထားတယ်။ ပီနိုေချးအေနနဲ့ ေရွးေကာက်ပွဲရလဒ် ကို လက်ခံရမယ် လို့
သူ့ရဲ့ဆရာ အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စုက ညွှန်ြကားထားြပီးသား။ တကယ်ေတာ့ ချီလီ လှုပ်ရှားမှုေအာင်ြမင်ခဲ့တာက ပီနိုေချးဆန့်ကျင်တဲ့
လူထုလှုပ်ရှားမှုေတွေြကာင့်ပါ။ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ေတွြကည့်ရင် ချီလီလူထုလှုပ်ရှားမှုကို အားတက်ဖွယ်ေတွ့နိုင်ပါတယ်။
စာအုပ်ဖတ်ချင်ရင် ( A Force More Powerful) ကို ဖတ်ပါ။
ဗမာြပည်မှာ ၁၉၉၀ ေရွးေကာက်ပွဲ အနိုင်ရခဲ့တဲ့ တိုင်းရင်းသားကိုယ်စားလှယ်ေတွ၊ အေြခခံဥပေဒေရးဆွဲတဲ့ညီလာခံမှာ ဘာေတွတင်ြပခွင့်ရခဲ့ပါသလဲ။
စစ်အုပ်စုက တေလးတစားနားေထာင်ထည့်သွင်းခဲ့ပါသလား။ ညီလာခံကို သပိတ်ေမှာက်ထွက်ခဲ့တဲ့ ဖက်ဒရယ်ေရးရာဝန်ြကီး ခွန်မားကိုဖန်းကိုေမးြကည့်ပါ။
ရှမ်းအမျိုးသားများဒီမိုကေရစီအဖွဲ့ချုပ်ေခါင်းေဆာင်ေတွ၊ရခိုင်အမျိုးသားဒီမိုကေရစီအဖွဲ့ချုပ်ေခါင်းေဆာင်ေတွ၊ ဇိုမီးချင်းအမျိုးသားေခါင်းေဆာင်ေတွ
အပါအဝင် အေရွးချယ်ခံလွှတ်ေတာ်ကိုယ်စားလှယ်ေတွ ဖမ်းဆီးေထာင်ချခံခဲ့ရတယ် မို့လား။ ဗမာြပည်နိုင်ငံေရးမှာ ၁၉၉၀ ေရွးေကာက်ပွဲရလဒ်အဆင့်ဟာ
ချီလီနိုင်ငံမှာ ြကံုေတွ့ခဲ့ရတဲ့ ၁၉၈၈ လူထုဆန္ဒခံယူပွဲထက်ေကျာ်တဲ့အဆင့် ကို ေရာက်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါေပမဲ့ ကျေနာ်တို့ ရင်ဆိုင်ေနရတဲ့ အစိုးရက ဘယ်အင်အားြကီးနိုင်ငံကမှ ေြပာလို့မရတဲ့ ဖက်ဆစ်အစိုးရ။
ေြကာင်သူေတာ်ြကွက်သူခိုး နိုင်ငံြခားေရးမူဝါဒေတွဆွဲကိုင်ေနတဲ့ တရုတ်အပါအဝင် အိမ်နီးချင်း အာဆီယံနိုင်ငံေတွြကားမှာ ေနေနရတဲ့ နိုင်ငံ။
ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပံုအေြခခံဥပေဒေရးဆွဲေရးညီလာခံ အဆင့်မှာ ဘာမှမလုပ်နိုင်တဲ့ဘဝကေန ပါလီမန်လွှတ်ေတာ်ထဲမှာ ဝင်ေရာက်ေြပာဆိုြကမယ် ဆိုေတာ့ ----
မျက်စိလည်ေနတဲ့ မိန်းမြကီး ဘုရားနားမှာ တဝဲလည်လည်ေလျှာက်ပတ်ေနတဲ့အြဖစ်ကိုပဲ သွားသတိယမိေတာ့မယ်။
(၃) ကိုရီးယား ပံုသဏ္ဍန်
နှိုင်းယှဉ်ရဲတဲ့ စိတ်ေတွကို အံ့ဩမိတယ်။ ဦးခင်ေမာင်ေဆွလို စကားအမျိုးမျိုးေြပာတဲ့သူေတွ နဲ့ တပ်ေပါင်းစုရဲ့မူဝါဒနဲ့ေသွဖီေနတဲ့ ဆလိုင်းလျှံမုန်း လို
လူေတွက ကိုရီးယားြပည်သူေတွလို သတ္တိတကယ်ရှိပါရဲ့လား။ “ပတ်ချံုဟီးအာဏာသိမ်းတယ်။ ေရွးေကာက်ပွဲလုပ်တယ်။ ဒီလိုနဲ့တြဖည်းြဖည်းေြပာင်းလဲလာခဲ့တယ်” လို့ ဆိုခဲ့ြပီး လူထုကဘယ်လိုေြပာင်းလဲေအာင်လုပ်ခဲ့တာလဲဆိုတာကို မေြပာခဲ့တဲ့ ဆလိုင်းလျှံမုန်း ကို
ကိုရီးယား သမ္မတ (၄) ေယာက်ကာလ က ြဖစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ လူထုလှုပ်ရှားမှုေတွကို အတိုချုပ် မိတ်ဆက်ေပးချင်ပါတယ်။
( ကိုရီးယားနဲ့ပတ်သက်တဲ့အေြကာင်းအရာကို “အသွင်ကူးေြပာင်းမှုကာလ၊ စိတ်ကူးယဉ်မှုများနှင့် ကစားဝိုင်းကိုေြပာင်းလဲေစေသာ ဝိညာဉ်များ” ေဆာင်းပါးအြဖစ် အတိုချုပ်တင်ြပခဲ့ပါတယ်)
(က) Syngman Rhee
ကိုရီးယားစစ်ပွဲေြကာင့်နာမည်ပျက်ခဲ့တဲ့ ေတာင်ကိုရီးယားသမ္မတ ဟာ ေကျာင်းသားလှုပ်ရှားေြကာင့်ြပုတ်ကျခဲ့တယ်။
၁၉၆၀ ဧြပီ (၁၉) လှုပ်ရှားမှုအြဖစ်နာမည်ြကီးခဲ့တယ်။ စစ်တပ်က ေကျာင်းသား (၁၂၅) ေယာက်ကို သတ်ခဲ့ေပမဲ့ ေကျာင်းသားေတွက တဟုန်ထိုးချီတက်သွားတယ်။ စစ်တပ်အေနနဲ့ဆက်မပစ်ရဲေတာ့ဘူး။ လူထုနဲ့ပူးေပါင်းရတယ်။
(ခ)ပတ်ချံုဟီး
၁၉၇၁ မှာ ရာထူးက နှုတ်ထွက်ေပးရမယ် ဆိုတာသိေနေပမဲ့ ပတ်ချံုဟီး က ပါလီမန်ကိုဖျက်သိမ်းတယ်။အေြခခံဥပေဒကို ဖျက်သိမ်းတယ်။
၁၉၇၃ မှာ ယူရှင်အေြခခံဥပေဒကိုေရးဆွဲတယ်။ ေကျာင်းသားဆန္ဒြပပွဲေနေတွ ေပါ်ေပါက်လာြပီး ပတ်ချံုဟီး ကို အာခံြကတယ်။
၁၉၇၉ မှာေတာ့ ေကျာင်းသားလှုပ်ရှားမှုြပန်အားေကာင်းလာခဲ့တယ်။ ဘူဆန်တက္ကသိုလ်ေကျာင်းသားေတွ ဦးေဆာင်ြပီး အင်အား (၅) ေသာင်းရှိတဲ့ လူထုဟာ အစိုးရအေဆာက်အဦေတွကိုဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်တယ်။ ေကျာင်းသားေခါင်းေဆာင် (၄၀၀) ေကျာ်အဖမ်းခံရတယ်။ ြမို့ေပါင်းများစွာမှာ အလုပ်သမားသမဂ္ဂရဲ့လှုပ်ရှားမှုေတွေပါ်ေပါက်လာတယ်။ ပူးမလူထုအံုြကွမှုအြဖစ်နာမည်ြကီးခဲ့တယ်။
ပတ်ချံုဟီးက စစ်အုပ်ချုပ်ေရးအေရးေပါ်ဥပေဒြပဋ္ဌာန်းခဲ့တယ်။ စစ်ေထာက်လှမ်းေရးနဲ့ ပတ်ချံုဟီး တို့ ြကားမှာ သေဘာထားစကွဲေနြပီ။ ေနာက်ဆံုး စစ်ေထာက်လှမ်းေရးေခါင်းေဆာင် ကင်ေဂျြကူ က ပတ်ချံုဟီး ကို ညေနစာထမင်းစားဖိတ်ြပီး ပစ်သတ်ပစ်လိုက်တယ်။
(ဂ) ချန်ဒူးဝမ်
ချန်ဒူးဝမ်လက်ထက်မှာ စစ်အုပ်ချုပ်ေရးကို ရုတ်သိမ်းေပးဖို့ေတာင်းဆိုလှုပ်ရှားြကတဲ့ ေတာင်ကိုရီးယားြပည်သူေတွရဲ့လှုပ်ရှားမှုေတွမရပ်တန့်ေသးပါ။
ဆိုးလ်ဘူတာရံုမှာ လူတသိန်းေကျာ်စုေဝးြကြပီး စစ်အုပ်ချုပ်ေရးကိုဆန့်ကျင်ခဲ့ြကတယ်။ ချန်ဒူးဝမ် ကလည်း ေကျာင်းသားညီလာခံေတွကို ဝင်ေရာက်စီးနင်းြပီး ေကျာင်းသားသမဂ္ဂေခါင်းေဆာင် (၅၅) ေယာက်အပါအဝင် ဒီမိုကေရစီေရးလှုပ်ရှားမှုေခါင်းေဆာင် (၂၆) ေယာက်ကို
ဖမ်းဆီးခဲ့တယ်။ စစ်အုပ်ချုပ်ေရး ကို ချဲ့ထွင်ခဲ့တယ်။ ကင်ေဒးဂျံုလည်း အဖမ်းခံခဲ့ရတယ်။
၁၉၈၀ ေမလ (၁၈) ရက်ေန့မှာ ြဖစ်ပွားခဲ့တဲ့ ဂွမ်ဂျူးလူသတ်ပွဲကို ချန်ဒူးဝမ်ရဲ့အစိုးရက ေထာင်ချီြပီးပစ်ခပ်သတ်ြဖတ်ခဲ့တယ်။
( ဒီလို အစုလိုက်အြပံုလိုက်လူသတ်မှုေြကာင့် ချန်ဒူးဝမ်နဲ့နိုေတးဝူး ကို ေနာက်ပိုင်းမှာ ဖမ်းဆီးအေရးယူခဲ့တယ်)။
၁၉၈၇ မှာ လူတသန်းေကျာ်ပါဝင်တဲ့ ြငိ်မ်းချမ်းေရးလှုပ်ရှားမှုေတွ ဆိုးလ်ြမို့မှာ ေပါ်ေပါက်လာခဲ့တယ်။ ကင်ေဒဂျံု ကို လွှတ်ေပးရေတာ့တယ်။
ဂွမ်ဂျူးလူသတ်ပွဲြဖစ်ေပါ်ြပီးတဲ့ေနာက် ကိုရီးယားေကျာင်းသားေတွဟာ အေမရိကန်ယဉ်ေကျးမှုဗဟို ကို အြကိမ်ြကိမ်မီးတင်ရှို့ခဲ့ြကတယ်။ ကိုရီးယားစစ်အာဏာရှင်ေတွကို အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စုက ေထာက်ခံေပးေနတယ် လို့ ယံုြကည်တာေြကာင့် ေထာက်ပံ့တဲ့သူေတွကိုပါ တိုက်ခိုက်ြကြခင်းြဖစ်တယ်။အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စု ဟာ သူ့ရဲ့နိုင်ငံြခားေရးရာမူဝါဒေတွကို ြပန်စဉ်းစားလာရေတာ့တယ်။
ဦးခင်ေမာင်ေဆွ နဲ့ ဆလိုင်းလျှံမုန်း ခင်ဗျား
ေတာင်ကိုရီးယားြပည်သူေတွ စစ်အာဏာရှင်ကိုဘယ်လိုဆက်တိုက်ခဲ့ြကသလဲ၊ နိုေတးဝူး နဲ့ ချန်ဒူးဝမ် ဘယ်လိုအဆံုးသတ်ခဲ့သလဲ သိချင်ရင်
Asian Study က ေတာင်ကိုရီးယားနိုင်ငံအေြကာင်းေလ့လာထားတဲ့ ြပဋ္ဌာန်းစာအုပ်ေတွသာ ဆက်ဖတ်ပါေတာ့။
အေသးစိတ်ေတွကို ေရးမြပေတာ့ပါဘူး။ ကိုရီးယား လို ေြပာင်းလဲရေအာင်၊ ေတာင်ကိုရီးယားသားေတွလို
ကျေနာ်တို့တိုင်းရင်းသားေတွ ညီညွတ်မှုရှိြကပါရဲ့လား။ ဆလိုင်းလျှံမုန်းရဲ့ ေရွးေကာက်ပွဲဝင်ေရးမူဝါဒဟာ ENC ရဲ့တရားဝင်မူဝါဒြဖစ်ပါသလား။
ဒါဆို--ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရံုးနဲ့ ကျန်တဲ့အင်အားစုေတွက ၂၀၁၀ ေရွးေကာက်ပွဲကိုထားတဲ့သေဘာထားနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ြဖစ်ေနပါတယ်။
ENC က ချင်းအမျိုးသားေလးရဲ့သေဘာထား ဟာ ဦးေအးသာေအာင်ရဲ့စီအာပီပီနဲ့ေြဖာင့်ေြဖာင့်ြကီးဆန့်ကျင်ေနသလို၊
ဝ တိုင်းရင်းသားေတွအတွက် ေဒါသြဖစ်စရာြဖစ်ေနပါတယ်။ ဆလိုင်းလျှံမုန်း က ENC ကို ကိုယ်စားြပုနိုင်သလား၊
ENC က တိုင်းရင်းသားေတွကို တကယ်ကိုယ်စားြပုနိုင်သလား ဆိုတာ အရှင်းဆံုးအေြဖတခုကိုြပေနသလိုမျိုးပါပဲ။
ဦးကံေအးရဲ့ေမးခွန်းကို ဆလိုင်းလျှံမုန်း က ေြဖတဲ့အခါ
“မတရားတဲ့အေြခခံဥပေဒ ေတွကို ေရးဆွဲတဲ့ စစ်ေခါင်းေဆာင်ေတွကိုသာ အြပစ်တင်ပါတဲ့။ ကျေနာ်တို့တိုင်းရင်းသားေတွကို အြပစ်လာမတင်ပါနဲ့” လို့ ဆိုြပန်တယ်။ အေြခခံဥပေဒကိုေရးဆွဲတဲ့သူသာ မဟုတ် သွယ်ဝိုက်ေထာက်ခံမိရင်၊ တရားဝင်လုပ်ပိုင်ခွင့်ေပးမိရင် လည်း သမိုင်းတရားခံြဖစ်တတ်တယ် ဆိုတာေလာက်ေတာ့နိုင်ငံေရးလုပ်တဲ့ ဆလိုင်းလျှံမုန်း တေယာက် သေဘာေပါက်သင့်ပါတယ်။
ဒါ့ေြကာင့်လည်း ၂၀၀၈ အေြခခံဥပေဒကို ဆန့်ကျင်ြခင်းဟာ သမိုင်းတရားခံမြဖစ်ေအာင် လုပ်ေနြကြခင်းြဖစ်တယ် ဆိုတဲ့
အချက်တချက် ပါဝင်ေနတယ် လို့ ယံုြကည်ပါတယ်။
“လမ်းမေပါ်ထွက်ဆန္ဒြပတာဟာ အဆင့်နိမ့်တဲ့နိုင်ငံေရးြဖစ်တယ်”လို့ ဦးခင်ေမာင်ေဆွက အင်တာဗျုးခဲ့ပါတယ်။ လမ်းမေပါ်ထွက်ဆန္ဒြပတဲ့ေတာင်ကိုရီးယားေကျာင်းသားေတွက အဆင့်နိမ့်ခဲ့တယ် ဆိုရင် ဘာလို့ ကိုရီးယားပံုစံလိုေြပာင်းလဲရမယ်လို့ ဆိုခဲ့ပါသလဲ။
ဘာြဖစ်လို့ ချီလီနိုင်ငံလို ေြပာင်းလဲချင်ရပါသလဲ။
အဆင့်ြမင့်တဲ့ နိုင်ငံေရးဆိုတာ ြပည်ပက ရတဲ့ ေဒါ်လာ (၂) သိန်း ကို ယူ၊ ပါတီေထာင်၊ အမျိုးသားဒီမိုကေရစီအဖွဲ့ချုပ်က ဩဇာအနည်းငယ်ရှိတဲ့
သူေတွကို ကျေနာ်တို့ပါတီမှာ လုပ်ရင် လစဉ် (၅) သိန်းေလာက်ေထာက်ပံ့ေပးနိုင်တယ် ဆိုတဲ့မက်လံုးေပးတာကိုေခါ်ပါသလား။ (ဟုတ်မဟုတ်ေတာ့ ကာယကံရှင်နဲ့ဘုရားသခင်သာသိပါလမ့်မယ်)။
ကိုယ့်စကားကို ေမ့ချင်ေယာင်ေဆာင်တဲ့လူေတွလုပ်တဲ့နိုင်ငံေရးကို အဆင့်ြမင့်နိုင်ငံေရးလို့ ေခါ်ပါသလား။
ဒီမိုကေရစီ ဆိုတာ ဂတိမတည်သူေတွနဲ့လူလိမ်ေတွအတွက်လည်း ေြပာပိုင်ခွင့်ေပးထားတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်တခု ြဖစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါေပမဲ့ ဒီမိုကေရစီ ကျင့်စဉ်ကို လိုက်နာဖို့ ဆိုတာ လူလိမ်ေတွအတွက် မြဖစ်နိုင်တဲ့ဘာသာရပ်တခုပါ။
လူလိမ်ေတွေခါင်းေဆာင်တဲ့ပါတီေတွဟာ ြပည်သူလူထုကို ဘယ်ေလာက်ထိ သတ္တိရှိရှိ ဦးေဆာင်နိုင်မလဲ ဆိုတာ ကိုေတာ့ ေမျှာ်လင့်ချက်
မထားေသာ်လည်း ကျေနာ်တို့ဆက်လက်ြကည့်ရှုြကရအံုးမှာပါ။
ေရွးေကာက်ပွဲသပိတ်ေမှာက်ရင် အကျိုးရှိတာဘာလုပ်မှာလဲ
ဒီေမးခွန်းကို တချို့က အားမလိုအားမရေမးသလို၊ တချို့က စပ်စုချင်လို့ေမးြကတယ်။ တချို့က ကိုယ့်ရဲ့စကားမတည်ြကည်မှုကို ဖံုးကွယ်ချင်လို့ သူများကိုအြပစ်ေြပာဖို့ ြပင်ဆင်ြကတယ်။ အကျိုးမရှိတဲ့အလုပ် ( ၂၀၁၀ ေရွးေကာက်ပွဲ) ကိုလုပ်ေနတဲ့သူေတွနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ကို လုပ်ြကပါလိမ့်မယ် လို့ ပဲ ယံုြကည်ပါတယ်။ သပိတ်ေမှာက်မဲ့သူေတွဘက် က အေသးစိတ်ေြဖေနရေအာင် စစ်ေြကာေရးစခန်းမှာ နှိပ်စက်ခံေနရတဲ့လူေတွမဟုတ်သလို၊ အားအားရှိ နိုင်ငံေရး ေဝဖန်ေရးဆရာလိုလို၊ သံုးသပ်သူေတွလိုလို သရုပ်ေဆာင်ေနတဲ့ ဇာတ်ရူးေတွအတွက် ကုန်ြကမ်းေပးဖို့ မလိုအပ်ဘူးလို့ပဲ
ထင်ပါတယ်။ နိုင်ငံေရးလုပ်တယ်ဆိုတာ ြပည်သူ့ေရချိန်မှာ ြကည့်ြပီး အရှိန်ယူေြပးခုန်ရတဲ့ ြပိုင်ပွဲတခုပါ။
ရဲရဲေတာက်လှံု့ေဆာ်ေနသူေတွေြကာင့်လည်း လူထုလှုပ်ရှားမှုမြဖစ်နိုင်သလို၊ မထင်မှတ်တဲ့ ြပဿနာေလးေတွကစြပီး မီးထေလာင်တတ်ပါတယ်။
စံနစ်တကျ ြပင်ဆင်ထားနိုင်တဲ့သူေတွသာ အခွင့်အေရးေပါ်လာတိုင်း အကျိုးရှိရှိ အသံုးချနိုင်မှာပါ။
ေအာင်မိုးဝင်း
ကိုရီးယားနိုင်ငံရဲ့ဒီမိုကေရစီလမ်းေြကာင်းဆီ သို့ အေြကာင်းစာအုပ်ဖတ်ချင်ရင်
Christian W. Haerpfer, Patrick Bernhagen, Ronald F. Inglehart, and Christian Welzel တို့ေရးတဲ့ Democratization မှာ အချက်အလက်ေတွရနိုင်ပါတယ်။
ချီလီနိုင်ငံလှုပ်ရှားမှုအတွက် အေကာင်းဆံုးစာအုပ်ကေတာ့ Kurt Schock ရဲ့ People Power Movement in Nondemocracy စာအုပ်နဲ့ Peter Ackerman နဲ့ Jack Duvall တို့ေရးသားတဲ့ A Force More Powerful တို့မှာအေသးစိတ်အချက်အလက်ေတွေတွ့နိုင်ပါတယ်။
ကျန်တဲ့သူေတွဆီကလည်း ေလ့လာသင်ြကား ဖတ်ရှုချင်ပါေသးတယ်။ မျှေဝြကပါအံုး။
ခုတေလာ ေရွးေကာက်ပွဲဝင်မဲ့ အုပ်စုေတွဆီက အသံတချို့ြကားေနရတယ်။ အထူးသြဖင့် စကားအမျိုးမျိုးေြပာတတ်တဲ့
NDF ပါတီက ဦးခင်ေမာင်ေဆွ နဲ့ ENC က ဆလိုင် လျှံမုန်း။ ဦးခင်ေမာင်ေဆွ က ချီလီ နဲ့ ေတာင်ကိုရီးယား လို တြဖည်းြဖည်းေြပာင်းယူရမယ် လို့ ဆိုသလို၊
ဗွီအိုေအ တိုက်ရိုက်ေလလှိုင်းမှာချင်းအမျိုးသားေလး ဆလိုင်းလျှံမုန်း ကလည်း ေတာင်ကိုရီးယားမှာလည်း ဒီလိုပဲတြဖည်းြဖည်းေြပာင်းလဲယူခဲ့တာ
ြဖစ်တယ် လို့ ဆိုြပန်တယ်။ ဒါေပမဲ့ နှစ်ေယာက်လံုးက “ဘယ်လို တြဖည်းြဖည်းေြပာင်းခဲ့တာလဲဆိုတဲ့အချက်”ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းမေြပာခဲ့ပါ။
ဝိုးတဝါးလမ်းမှာ စမ်းတဝါးဝါး ေလျှာက်သွားေနသလိုမျိုး----------------
(၁) ေနာက်ခံကားချပ်ကွာြခားမှု
နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်း က ဗမာြပည်နိုင်ငံေရးအေနအထားဟာ အာဖရိကနိုင်ငံေတွမှာ ြဖစ်ေနတဲ့ အေနအထားနဲ့သိတ်မကွာလှဘူး ဆိုတာ သေဘာေပါက်ေနတယ်။ လူမျိုးစုေတွများတယ်။ သေဘာထားမတူညီမှုေတွများတယ်။ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရံုး နဲ့ အန်စီယူဘီ လို တပ်ေပါင်းစုက
ေရွးေကာက်ပွဲကို အသိအမှတ်မြပုဖို့ ဆံုးြဖတ်တိုက်တွန်းေနချိန်မှာ၊ ဗမာလူမျိုးစု ကို ေဘးဖယ်ထားတဲ့ ENC ( Ethnics National Council) မှ ဆလိုင်းလျှံမုန်း က ေရွးေကာက်ပွဲဝင်ြပီး တြဖည်းြဖည်းေြပာင်းလဲရမယ် လို့ဆိုတယ်။ ဝ ေဒသစစ်ေခါင်းေဆာင်ေတွက သူ့ရဲ့နယ်ေြမမှာ ေရွးေကာက်ပွဲမကျင်းပဖို့ သတိေပးတားြမစ်ထားတယ်။ ဒါကလည်း အထူးအဆန်းေတာ့မဟုတ်ဘူး။ ၁၉၈၈ အေရးေတာ်ပံုြကီးြဖစ်ြပီး ေကျာင်းသားေတွ
ေတာခိုလာချိန်မှာ ကရင်နဲ့မွန် က ဘုရားသံုးဆူစခန်းကိုရဖို့ တိုင်းရင်းသားအချင်းချင်းချေနတဲ့ဘဝ။ ထို့အတူပဲ ဗမာတိုင်းရင်းသားကို ြကည့်လိုက်ြပန်
ေတာ့လည်း ြပည်ပမှာထွက်ေြပးလာတဲ့ ကျားသားမိုးြကိုးပစ် ၁၉၉၀ လွှတ်ေတာ်အမတ်များ အသက်ေရာရှိေသးြကရဲ့လား လို့ ေမးယူေနြကတဲ့အြဖစ်၊
ဗမာြပည်ေလာက် တေယာက်တေပါက်ြဖစ်ေနတဲ့ တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့အစည်းေတွ၊ ဘယ်နိုင်ငံမှ မရှိပါဘူး။
ဒါေြကာင့် သူများနိုင်ငံေတွနဲ့ယှဉ်မေြပာခင် ကိုယ့်အေနအထားကို ပထမဆံုးစဉ်းစားေစချင်ပါတယ်။ တန်ရာတန်ရာနှိုင်းသင့်ပါတယ်။
နိုင်ငံတကာအေနအထားေတွနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ြကည့်မယ်ဆိုရင်
ချီလီအာဏာရှင် ပီနိုေချး နဲ့ ေတာင်ကိုရီးယားစစ်အာဏာရှင်ေတွကို ေထာက်ခံခဲ့သူက အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စုြဖစ်တယ်။
ဒါေပမဲ့ အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စု က သူေထာက်ခံတဲ့အာဏာရှင်ေတွနာမည်ပျက်လာြပီဆိုရင်၊ ြပန်လည်ြဖုတ်ချဖို့ ဖိအားေပးနိုင်ခဲ့တယ်။
လူထုလှုပ်ရှားမှုကိုေထာက်ခံအားေပးခဲ့တယ်။ ပီနီုေချး ( ချီလီ)၊ ဖာဒီနန်မားကို့စ် ( ဖိလစ်ပိုင်)၊ ဆူဟာတို ( အင်ဒိုနီးရှား)၊ ရှားဘုရင် ( အီရန်) နဲ့
ကိုရီးယားစစ်ေခါင်းေဆာင်ေတွကို အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စုက ြပန်လည်နားချြပီး နှုတ်ထွက်ေပးဖို့ ဖိအားေပးနိုင်ခဲ့တယ်။
ဒီနိုင်ငံေတွဟာ အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စုရဲ့စီးပွားေရး၊ နိုင်ငံေရးေမာ်ဒယ်ေတွနဲ့နီးစပ်ခဲ့တာေြကာင့် လူထုအဖွဲ့အစည်းေတွ ( Civil Societies) အတွက် လှုပ်ရှားနိုင်တဲ့အခွင့်အေရး၊ ေနရာတချို့ရှိခဲ့တယ်။
ဗမာစစ်ေခါင်းေဆာင်ေတွက ဗမာနိုင်ငံေရးသမားေတွေမွးထုတ်ေပးလိုက်တဲ့စစ်အုပ်စုြဖစ်တယ်။ တရုတ်လည်းထိန်းမရသလို၊ အာဆီယံ ကလည်း
ေချာ့ေမာ့ေပါင်းေနရတဲ့အြဖစ်။ ပိုဆိုးတာက ကွန်ြမူနစ်ဇာတ်ပျက် တရုတ်နိုင်ငံက လူထုလှုပ်ရှားမှုကို မေထာက်ခံတဲ့အြပင် ၂၀၁၀ ေရွးေကာက်ပွဲကို
နိုင်ငံတကာကေထာက်ခံဖို့ တိုက်တွန်းေနချိန်ြဖစ်တယ်။ ဖိနှိပ်သူဘက်ကေထာက်ခံအားေပးြပီး သူများြပည်တွင်းေရးကိုဝင်ေရာက်စွက်ဖက်တဲ့
တရုတ်ရဲ့ေြကာင်သူေတာ်ြကွက်သူခိုးနိုင်ငံြခားေရးမူဝါဒ ကိုစစ်အစိုးရအေနနဲ့ ေကာင်းေကာင်းအြမတ်ရေနချိန်ြဖစ်တယ်။
(၂) ချီလီ ပံုသဏ္ဍန်ေြပာင်းလဲမှု
စစ်အာဏာသိ်မ်းေခါင်းေဆာင် ပီနိုေချးက ၁၉၈၀ မှာ လူထုဆန္ဒခံယူပွဲကို မဲလိမ်ြပီးသူ့ရဲ့စိတ်တိုင်းကျအေြခခံဥပေဒကို အသက်သွင်းခဲ့တယ်။ အစိုးရစိတ်တိုင်းကျခန့်ထားတဲ့ ေကာ်မရှင်လက်ေအာက်မှာ ြပည်သူေတွဆန့်ကျင်ခဲ့ြကေပမဲ့ ပီနိုေချးအစိုးရဟာ ၆၇ ရာခိုင်နှုန်း ေကျာ်နဲ့အနိုင်ရခဲ့တယ်
ဆိုြပီး ဇွတ်အသက်သွင်းခဲ့တယ်။ ဒါေပမဲ့ ၁၉၈၀ မှ ၁၉၈၈ အထိ၊ ပီနိုေချးအစိုးရဟာ ေကျာင်းသားဆန္ဒြပပွဲေတွ၊ လူထုလှုပ်ရှားမှုေတွ၊ လက်ဝဲသူပုန်ေတွရဲ့
ြမို့ေပါ်အထိလုပ်ြကံသတ်ြဖတ်မှုေတွ ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရတယ်။ ( Pinochet File ပီနိုေချး ဖိုင် နဲ့ A Force more Powerful စာအုပ်ကို ြကည့်ပါ)။
ပီနိုေချးကလည်း ရက်ရက်စက်စက်တုန့်ြပန်ခဲ့တယ်။ ပီနိုေချးရဲ့လူ့အခွင့်အေရးချိုးေဖာက်မှုေတွက အေမရိကန်အစိုးရအတွက်လည်း အရှက်ရစရာြဖစ်လာခဲ့တယ်။ ဒါေြကာင့် ၁၉၈၀ ကာလတေလျှာက်လံုး တိုးတိုးတိတ်တိတ် ဖိအားေပးခဲ့တယ်။ မရဘူး။ ပီနိုေချး က ရက်စက်မှုေတွ ကို ပိုြပီးလက်ရဲဇက်ရဲလုပ်လာတယ်။ မိုင်းအလုပ်သမားေတွရဲ့သပိတ်ေတွစတင်လာြပီ။ ပီနိုေချးကိုဆန့်ကျင်တဲ့ ခရစ်ယာန်ဘာသာေရးေခါင်းေဆာင်ေတွ၊ ေကျာင်းသားလှုပ်ရှားမှုေတွ တြဖည်းြဖည်းအားေကာင်းလာြပီး တပ်ေပါင်းစုတခုကိုဖွဲ့ဖို့ြပင်ဆင်ခဲ့ြကတယ်။
၁၉၈၈ မှာ ပီနိုေချး က သူ့ရဲ့သမ္မတသက်တမ်းကို နှစ်ြကိမ်ထက်ပိုလုပ်ချင်တယ်။ ဆန္ဒခံယူပွဲလုပ်တယ်။ ၁၉၈၈ လူထုဆန္ဒခံယူပွဲမှာ ြပည်သူလူထု က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးမဲအေရအတွက် နဲ့ ပီနိုေချးရဲ့အေြခခံဥပေဒကိုြငင်းဆန်လိုက်ြကတယ်။ မဲေပးတဲ့သူအေရအတွက်ဟာ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်းရှိတယ် လို့ ဆိုတယ်။ ပီနိုေချးက လူထုဆန္ဒခံယူပွဲရလဒ်ကိုြငင်းဖို့ြကိုးစားတယ်။ ဒါေပမဲ့ ချီလီဗိုလ်ချုပ်ေတွကို အေမရိကန်ေထာက်လှမ်းေရးဗဟို က နီးစပ်ေအာင်ြကိုးစားထားတယ်။ ပီနိုေချးအေနနဲ့ ေရွးေကာက်ပွဲရလဒ် ကို လက်ခံရမယ် လို့
သူ့ရဲ့ဆရာ အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စုက ညွှန်ြကားထားြပီးသား။ တကယ်ေတာ့ ချီလီ လှုပ်ရှားမှုေအာင်ြမင်ခဲ့တာက ပီနိုေချးဆန့်ကျင်တဲ့
လူထုလှုပ်ရှားမှုေတွေြကာင့်ပါ။ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ေတွြကည့်ရင် ချီလီလူထုလှုပ်ရှားမှုကို အားတက်ဖွယ်ေတွ့နိုင်ပါတယ်။
စာအုပ်ဖတ်ချင်ရင် ( A Force More Powerful) ကို ဖတ်ပါ။
ဗမာြပည်မှာ ၁၉၉၀ ေရွးေကာက်ပွဲ အနိုင်ရခဲ့တဲ့ တိုင်းရင်းသားကိုယ်စားလှယ်ေတွ၊ အေြခခံဥပေဒေရးဆွဲတဲ့ညီလာခံမှာ ဘာေတွတင်ြပခွင့်ရခဲ့ပါသလဲ။
စစ်အုပ်စုက တေလးတစားနားေထာင်ထည့်သွင်းခဲ့ပါသလား။ ညီလာခံကို သပိတ်ေမှာက်ထွက်ခဲ့တဲ့ ဖက်ဒရယ်ေရးရာဝန်ြကီး ခွန်မားကိုဖန်းကိုေမးြကည့်ပါ။
ရှမ်းအမျိုးသားများဒီမိုကေရစီအဖွဲ့ချုပ်ေခါင်းေဆာင်ေတွ၊ရခိုင်အမျိုးသားဒီမိုကေရစီအဖွဲ့ချုပ်ေခါင်းေဆာင်ေတွ၊ ဇိုမီးချင်းအမျိုးသားေခါင်းေဆာင်ေတွ
အပါအဝင် အေရွးချယ်ခံလွှတ်ေတာ်ကိုယ်စားလှယ်ေတွ ဖမ်းဆီးေထာင်ချခံခဲ့ရတယ် မို့လား။ ဗမာြပည်နိုင်ငံေရးမှာ ၁၉၉၀ ေရွးေကာက်ပွဲရလဒ်အဆင့်ဟာ
ချီလီနိုင်ငံမှာ ြကံုေတွ့ခဲ့ရတဲ့ ၁၉၈၈ လူထုဆန္ဒခံယူပွဲထက်ေကျာ်တဲ့အဆင့် ကို ေရာက်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါေပမဲ့ ကျေနာ်တို့ ရင်ဆိုင်ေနရတဲ့ အစိုးရက ဘယ်အင်အားြကီးနိုင်ငံကမှ ေြပာလို့မရတဲ့ ဖက်ဆစ်အစိုးရ။
ေြကာင်သူေတာ်ြကွက်သူခိုး နိုင်ငံြခားေရးမူဝါဒေတွဆွဲကိုင်ေနတဲ့ တရုတ်အပါအဝင် အိမ်နီးချင်း အာဆီယံနိုင်ငံေတွြကားမှာ ေနေနရတဲ့ နိုင်ငံ။
ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပံုအေြခခံဥပေဒေရးဆွဲေရးညီလာခံ အဆင့်မှာ ဘာမှမလုပ်နိုင်တဲ့ဘဝကေန ပါလီမန်လွှတ်ေတာ်ထဲမှာ ဝင်ေရာက်ေြပာဆိုြကမယ် ဆိုေတာ့ ----
မျက်စိလည်ေနတဲ့ မိန်းမြကီး ဘုရားနားမှာ တဝဲလည်လည်ေလျှာက်ပတ်ေနတဲ့အြဖစ်ကိုပဲ သွားသတိယမိေတာ့မယ်။
(၃) ကိုရီးယား ပံုသဏ္ဍန်
နှိုင်းယှဉ်ရဲတဲ့ စိတ်ေတွကို အံ့ဩမိတယ်။ ဦးခင်ေမာင်ေဆွလို စကားအမျိုးမျိုးေြပာတဲ့သူေတွ နဲ့ တပ်ေပါင်းစုရဲ့မူဝါဒနဲ့ေသွဖီေနတဲ့ ဆလိုင်းလျှံမုန်း လို
လူေတွက ကိုရီးယားြပည်သူေတွလို သတ္တိတကယ်ရှိပါရဲ့လား။ “ပတ်ချံုဟီးအာဏာသိမ်းတယ်။ ေရွးေကာက်ပွဲလုပ်တယ်။ ဒီလိုနဲ့တြဖည်းြဖည်းေြပာင်းလဲလာခဲ့တယ်” လို့ ဆိုခဲ့ြပီး လူထုကဘယ်လိုေြပာင်းလဲေအာင်လုပ်ခဲ့တာလဲဆိုတာကို မေြပာခဲ့တဲ့ ဆလိုင်းလျှံမုန်း ကို
ကိုရီးယား သမ္မတ (၄) ေယာက်ကာလ က ြဖစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ လူထုလှုပ်ရှားမှုေတွကို အတိုချုပ် မိတ်ဆက်ေပးချင်ပါတယ်။
( ကိုရီးယားနဲ့ပတ်သက်တဲ့အေြကာင်းအရာကို “အသွင်ကူးေြပာင်းမှုကာလ၊ စိတ်ကူးယဉ်မှုများနှင့် ကစားဝိုင်းကိုေြပာင်းလဲေစေသာ ဝိညာဉ်များ” ေဆာင်းပါးအြဖစ် အတိုချုပ်တင်ြပခဲ့ပါတယ်)
(က) Syngman Rhee
ကိုရီးယားစစ်ပွဲေြကာင့်နာမည်ပျက်ခဲ့တဲ့ ေတာင်ကိုရီးယားသမ္မတ ဟာ ေကျာင်းသားလှုပ်ရှားေြကာင့်ြပုတ်ကျခဲ့တယ်။
၁၉၆၀ ဧြပီ (၁၉) လှုပ်ရှားမှုအြဖစ်နာမည်ြကီးခဲ့တယ်။ စစ်တပ်က ေကျာင်းသား (၁၂၅) ေယာက်ကို သတ်ခဲ့ေပမဲ့ ေကျာင်းသားေတွက တဟုန်ထိုးချီတက်သွားတယ်။ စစ်တပ်အေနနဲ့ဆက်မပစ်ရဲေတာ့ဘူး။ လူထုနဲ့ပူးေပါင်းရတယ်။
(ခ)ပတ်ချံုဟီး
၁၉၇၁ မှာ ရာထူးက နှုတ်ထွက်ေပးရမယ် ဆိုတာသိေနေပမဲ့ ပတ်ချံုဟီး က ပါလီမန်ကိုဖျက်သိမ်းတယ်။အေြခခံဥပေဒကို ဖျက်သိမ်းတယ်။
၁၉၇၃ မှာ ယူရှင်အေြခခံဥပေဒကိုေရးဆွဲတယ်။ ေကျာင်းသားဆန္ဒြပပွဲေနေတွ ေပါ်ေပါက်လာြပီး ပတ်ချံုဟီး ကို အာခံြကတယ်။
၁၉၇၉ မှာေတာ့ ေကျာင်းသားလှုပ်ရှားမှုြပန်အားေကာင်းလာခဲ့တယ်။ ဘူဆန်တက္ကသိုလ်ေကျာင်းသားေတွ ဦးေဆာင်ြပီး အင်အား (၅) ေသာင်းရှိတဲ့ လူထုဟာ အစိုးရအေဆာက်အဦေတွကိုဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်တယ်။ ေကျာင်းသားေခါင်းေဆာင် (၄၀၀) ေကျာ်အဖမ်းခံရတယ်။ ြမို့ေပါင်းများစွာမှာ အလုပ်သမားသမဂ္ဂရဲ့လှုပ်ရှားမှုေတွေပါ်ေပါက်လာတယ်။ ပူးမလူထုအံုြကွမှုအြဖစ်နာမည်ြကီးခဲ့တယ်။
ပတ်ချံုဟီးက စစ်အုပ်ချုပ်ေရးအေရးေပါ်ဥပေဒြပဋ္ဌာန်းခဲ့တယ်။ စစ်ေထာက်လှမ်းေရးနဲ့ ပတ်ချံုဟီး တို့ ြကားမှာ သေဘာထားစကွဲေနြပီ။ ေနာက်ဆံုး စစ်ေထာက်လှမ်းေရးေခါင်းေဆာင် ကင်ေဂျြကူ က ပတ်ချံုဟီး ကို ညေနစာထမင်းစားဖိတ်ြပီး ပစ်သတ်ပစ်လိုက်တယ်။
(ဂ) ချန်ဒူးဝမ်
ချန်ဒူးဝမ်လက်ထက်မှာ စစ်အုပ်ချုပ်ေရးကို ရုတ်သိမ်းေပးဖို့ေတာင်းဆိုလှုပ်ရှားြကတဲ့ ေတာင်ကိုရီးယားြပည်သူေတွရဲ့လှုပ်ရှားမှုေတွမရပ်တန့်ေသးပါ။
ဆိုးလ်ဘူတာရံုမှာ လူတသိန်းေကျာ်စုေဝးြကြပီး စစ်အုပ်ချုပ်ေရးကိုဆန့်ကျင်ခဲ့ြကတယ်။ ချန်ဒူးဝမ် ကလည်း ေကျာင်းသားညီလာခံေတွကို ဝင်ေရာက်စီးနင်းြပီး ေကျာင်းသားသမဂ္ဂေခါင်းေဆာင် (၅၅) ေယာက်အပါအဝင် ဒီမိုကေရစီေရးလှုပ်ရှားမှုေခါင်းေဆာင် (၂၆) ေယာက်ကို
ဖမ်းဆီးခဲ့တယ်။ စစ်အုပ်ချုပ်ေရး ကို ချဲ့ထွင်ခဲ့တယ်။ ကင်ေဒးဂျံုလည်း အဖမ်းခံခဲ့ရတယ်။
၁၉၈၀ ေမလ (၁၈) ရက်ေန့မှာ ြဖစ်ပွားခဲ့တဲ့ ဂွမ်ဂျူးလူသတ်ပွဲကို ချန်ဒူးဝမ်ရဲ့အစိုးရက ေထာင်ချီြပီးပစ်ခပ်သတ်ြဖတ်ခဲ့တယ်။
( ဒီလို အစုလိုက်အြပံုလိုက်လူသတ်မှုေြကာင့် ချန်ဒူးဝမ်နဲ့နိုေတးဝူး ကို ေနာက်ပိုင်းမှာ ဖမ်းဆီးအေရးယူခဲ့တယ်)။
၁၉၈၇ မှာ လူတသန်းေကျာ်ပါဝင်တဲ့ ြငိ်မ်းချမ်းေရးလှုပ်ရှားမှုေတွ ဆိုးလ်ြမို့မှာ ေပါ်ေပါက်လာခဲ့တယ်။ ကင်ေဒဂျံု ကို လွှတ်ေပးရေတာ့တယ်။
ဂွမ်ဂျူးလူသတ်ပွဲြဖစ်ေပါ်ြပီးတဲ့ေနာက် ကိုရီးယားေကျာင်းသားေတွဟာ အေမရိကန်ယဉ်ေကျးမှုဗဟို ကို အြကိမ်ြကိမ်မီးတင်ရှို့ခဲ့ြကတယ်။ ကိုရီးယားစစ်အာဏာရှင်ေတွကို အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စုက ေထာက်ခံေပးေနတယ် လို့ ယံုြကည်တာေြကာင့် ေထာက်ပံ့တဲ့သူေတွကိုပါ တိုက်ခိုက်ြကြခင်းြဖစ်တယ်။အေမရိကန်ြပည်ေထာင်စု ဟာ သူ့ရဲ့နိုင်ငံြခားေရးရာမူဝါဒေတွကို ြပန်စဉ်းစားလာရေတာ့တယ်။
ဦးခင်ေမာင်ေဆွ နဲ့ ဆလိုင်းလျှံမုန်း ခင်ဗျား
ေတာင်ကိုရီးယားြပည်သူေတွ စစ်အာဏာရှင်ကိုဘယ်လိုဆက်တိုက်ခဲ့ြကသလဲ၊ နိုေတးဝူး နဲ့ ချန်ဒူးဝမ် ဘယ်လိုအဆံုးသတ်ခဲ့သလဲ သိချင်ရင်
Asian Study က ေတာင်ကိုရီးယားနိုင်ငံအေြကာင်းေလ့လာထားတဲ့ ြပဋ္ဌာန်းစာအုပ်ေတွသာ ဆက်ဖတ်ပါေတာ့။
အေသးစိတ်ေတွကို ေရးမြပေတာ့ပါဘူး။ ကိုရီးယား လို ေြပာင်းလဲရေအာင်၊ ေတာင်ကိုရီးယားသားေတွလို
ကျေနာ်တို့တိုင်းရင်းသားေတွ ညီညွတ်မှုရှိြကပါရဲ့လား။ ဆလိုင်းလျှံမုန်းရဲ့ ေရွးေကာက်ပွဲဝင်ေရးမူဝါဒဟာ ENC ရဲ့တရားဝင်မူဝါဒြဖစ်ပါသလား။
ဒါဆို--ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရံုးနဲ့ ကျန်တဲ့အင်အားစုေတွက ၂၀၁၀ ေရွးေကာက်ပွဲကိုထားတဲ့သေဘာထားနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ြဖစ်ေနပါတယ်။
ENC က ချင်းအမျိုးသားေလးရဲ့သေဘာထား ဟာ ဦးေအးသာေအာင်ရဲ့စီအာပီပီနဲ့ေြဖာင့်ေြဖာင့်ြကီးဆန့်ကျင်ေနသလို၊
ဝ တိုင်းရင်းသားေတွအတွက် ေဒါသြဖစ်စရာြဖစ်ေနပါတယ်။ ဆလိုင်းလျှံမုန်း က ENC ကို ကိုယ်စားြပုနိုင်သလား၊
ENC က တိုင်းရင်းသားေတွကို တကယ်ကိုယ်စားြပုနိုင်သလား ဆိုတာ အရှင်းဆံုးအေြဖတခုကိုြပေနသလိုမျိုးပါပဲ။
ဦးကံေအးရဲ့ေမးခွန်းကို ဆလိုင်းလျှံမုန်း က ေြဖတဲ့အခါ
“မတရားတဲ့အေြခခံဥပေဒ ေတွကို ေရးဆွဲတဲ့ စစ်ေခါင်းေဆာင်ေတွကိုသာ အြပစ်တင်ပါတဲ့။ ကျေနာ်တို့တိုင်းရင်းသားေတွကို အြပစ်လာမတင်ပါနဲ့” လို့ ဆိုြပန်တယ်။ အေြခခံဥပေဒကိုေရးဆွဲတဲ့သူသာ မဟုတ် သွယ်ဝိုက်ေထာက်ခံမိရင်၊ တရားဝင်လုပ်ပိုင်ခွင့်ေပးမိရင် လည်း သမိုင်းတရားခံြဖစ်တတ်တယ် ဆိုတာေလာက်ေတာ့နိုင်ငံေရးလုပ်တဲ့ ဆလိုင်းလျှံမုန်း တေယာက် သေဘာေပါက်သင့်ပါတယ်။
ဒါ့ေြကာင့်လည်း ၂၀၀၈ အေြခခံဥပေဒကို ဆန့်ကျင်ြခင်းဟာ သမိုင်းတရားခံမြဖစ်ေအာင် လုပ်ေနြကြခင်းြဖစ်တယ် ဆိုတဲ့
အချက်တချက် ပါဝင်ေနတယ် လို့ ယံုြကည်ပါတယ်။
“လမ်းမေပါ်ထွက်ဆန္ဒြပတာဟာ အဆင့်နိမ့်တဲ့နိုင်ငံေရးြဖစ်တယ်”လို့ ဦးခင်ေမာင်ေဆွက အင်တာဗျုးခဲ့ပါတယ်။ လမ်းမေပါ်ထွက်ဆန္ဒြပတဲ့ေတာင်ကိုရီးယားေကျာင်းသားေတွက အဆင့်နိမ့်ခဲ့တယ် ဆိုရင် ဘာလို့ ကိုရီးယားပံုစံလိုေြပာင်းလဲရမယ်လို့ ဆိုခဲ့ပါသလဲ။
ဘာြဖစ်လို့ ချီလီနိုင်ငံလို ေြပာင်းလဲချင်ရပါသလဲ။
အဆင့်ြမင့်တဲ့ နိုင်ငံေရးဆိုတာ ြပည်ပက ရတဲ့ ေဒါ်လာ (၂) သိန်း ကို ယူ၊ ပါတီေထာင်၊ အမျိုးသားဒီမိုကေရစီအဖွဲ့ချုပ်က ဩဇာအနည်းငယ်ရှိတဲ့
သူေတွကို ကျေနာ်တို့ပါတီမှာ လုပ်ရင် လစဉ် (၅) သိန်းေလာက်ေထာက်ပံ့ေပးနိုင်တယ် ဆိုတဲ့မက်လံုးေပးတာကိုေခါ်ပါသလား။ (ဟုတ်မဟုတ်ေတာ့ ကာယကံရှင်နဲ့ဘုရားသခင်သာသိပါလမ့်မယ်)။
ကိုယ့်စကားကို ေမ့ချင်ေယာင်ေဆာင်တဲ့လူေတွလုပ်တဲ့နိုင်ငံေရးကို အဆင့်ြမင့်နိုင်ငံေရးလို့ ေခါ်ပါသလား။
ဒီမိုကေရစီ ဆိုတာ ဂတိမတည်သူေတွနဲ့လူလိမ်ေတွအတွက်လည်း ေြပာပိုင်ခွင့်ေပးထားတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်တခု ြဖစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါေပမဲ့ ဒီမိုကေရစီ ကျင့်စဉ်ကို လိုက်နာဖို့ ဆိုတာ လူလိမ်ေတွအတွက် မြဖစ်နိုင်တဲ့ဘာသာရပ်တခုပါ။
လူလိမ်ေတွေခါင်းေဆာင်တဲ့ပါတီေတွဟာ ြပည်သူလူထုကို ဘယ်ေလာက်ထိ သတ္တိရှိရှိ ဦးေဆာင်နိုင်မလဲ ဆိုတာ ကိုေတာ့ ေမျှာ်လင့်ချက်
မထားေသာ်လည်း ကျေနာ်တို့ဆက်လက်ြကည့်ရှုြကရအံုးမှာပါ။
ေရွးေကာက်ပွဲသပိတ်ေမှာက်ရင် အကျိုးရှိတာဘာလုပ်မှာလဲ
ဒီေမးခွန်းကို တချို့က အားမလိုအားမရေမးသလို၊ တချို့က စပ်စုချင်လို့ေမးြကတယ်။ တချို့က ကိုယ့်ရဲ့စကားမတည်ြကည်မှုကို ဖံုးကွယ်ချင်လို့ သူများကိုအြပစ်ေြပာဖို့ ြပင်ဆင်ြကတယ်။ အကျိုးမရှိတဲ့အလုပ် ( ၂၀၁၀ ေရွးေကာက်ပွဲ) ကိုလုပ်ေနတဲ့သူေတွနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ကို လုပ်ြကပါလိမ့်မယ် လို့ ပဲ ယံုြကည်ပါတယ်။ သပိတ်ေမှာက်မဲ့သူေတွဘက် က အေသးစိတ်ေြဖေနရေအာင် စစ်ေြကာေရးစခန်းမှာ နှိပ်စက်ခံေနရတဲ့လူေတွမဟုတ်သလို၊ အားအားရှိ နိုင်ငံေရး ေဝဖန်ေရးဆရာလိုလို၊ သံုးသပ်သူေတွလိုလို သရုပ်ေဆာင်ေနတဲ့ ဇာတ်ရူးေတွအတွက် ကုန်ြကမ်းေပးဖို့ မလိုအပ်ဘူးလို့ပဲ
ထင်ပါတယ်။ နိုင်ငံေရးလုပ်တယ်ဆိုတာ ြပည်သူ့ေရချိန်မှာ ြကည့်ြပီး အရှိန်ယူေြပးခုန်ရတဲ့ ြပိုင်ပွဲတခုပါ။
ရဲရဲေတာက်လှံု့ေဆာ်ေနသူေတွေြကာင့်လည်း လူထုလှုပ်ရှားမှုမြဖစ်နိုင်သလို၊ မထင်မှတ်တဲ့ ြပဿနာေလးေတွကစြပီး မီးထေလာင်တတ်ပါတယ်။
စံနစ်တကျ ြပင်ဆင်ထားနိုင်တဲ့သူေတွသာ အခွင့်အေရးေပါ်လာတိုင်း အကျိုးရှိရှိ အသံုးချနိုင်မှာပါ။
ေအာင်မိုးဝင်း
ကိုရီးယားနိုင်ငံရဲ့ဒီမိုကေရစီလမ်းေြကာင်းဆီ သို့ အေြကာင်းစာအုပ်ဖတ်ချင်ရင်
Christian W. Haerpfer, Patrick Bernhagen, Ronald F. Inglehart, and Christian Welzel တို့ေရးတဲ့ Democratization မှာ အချက်အလက်ေတွရနိုင်ပါတယ်။
ချီလီနိုင်ငံလှုပ်ရှားမှုအတွက် အေကာင်းဆံုးစာအုပ်ကေတာ့ Kurt Schock ရဲ့ People Power Movement in Nondemocracy စာအုပ်နဲ့ Peter Ackerman နဲ့ Jack Duvall တို့ေရးသားတဲ့ A Force More Powerful တို့မှာအေသးစိတ်အချက်အလက်ေတွေတွ့နိုင်ပါတယ်။
ကျန်တဲ့သူေတွဆီကလည်း ေလ့လာသင်ြကား ဖတ်ရှုချင်ပါေသးတယ်။ မျှေဝြကပါအံုး။
0 comments:
Post a Comment